Print this برگه

در باره‌ی شهرستان کلیبر

موقعیت جغرافیایی و سیاسی
شهرستان کلیبر با وسعتی معادل ۹۷/۲۰۷۱ کیلومتر مربع ۵۵/۴ درصد از کل مساحت استان را به خود اختصاص داده است و از این لحاظ رتبه دوازدهم را بین شهرستانهای استان دارا می‌باشد. این شهرستان از نظر مختصات جغرافیایی در عرض شمالی ۳۸ درجه و ۳۶ دقیقه و در طول شرقی ۴۷ درجه و ۳۲ دقیقه قرار گرفته است و از سمت شمال به شهرستان خداآفرین ، ازسمت شمال شرق با استان اردبیل و از جنوب با شهرستان اهر و از سمت غرب با شهرستان ورزقان همجوار می‌باشد. در اواخر سال ۱۳۸۹ و اوایل سال ۱۳۹۰ بخش خداآفرین از شهرستان کلیبر انتزاع و تبدیل به شهرستان گردید.براساس آخرین تقسیمات کشوری شهرستان کلیبر دارای ۲ بخش (مرکزی و آبش¬احمد)،۲ شهر(کلیبر و آبش احمد)، ۷ دهستان، ۲۲۰ آبادی دارای سکنه و ۲۳ آبادی خالی از سکنه می‌باشد.شهرستان کلیبر در یک منطقه کوهستانی واقع شده است بجز گوشه شمال شرقی شهرستان بقیه نقاط شهرستان کاملاً کوهستانی می¬باشد. قلمرو کوهستانی به دلیل توپوگرافی فشرده و شیب زیاد موجب پراکندگی سکونتگاهها و عامل اصلی در جمعیت پذیری آنها شده است. ارتفاعات واقع در جنوب و غرب ناحیه قسمت اعظم بخشهای مرکزی را پوشش داده و مانع از استقرار و توسعه روستاهای بزرگ و پرجمعیت گردیده است. شکل گیری سکونتگاههای انسانی بصورت شهر و روستا در پهنه ناحیه کلیبر متاثر از شرایط جغرافیایی ناحیه می باشد. با توجه به کوهستانی بودن ناحیه و اختلاف ارتفاع، شیب توزیع سکونتگاهها نیز از شرایط طبیعی ناحیه تبعیت نموده است.
پیشینه تاریخی و فرهنگی
شهر کلیبر مرکز شهرستان کلیبر می¬باشد و یکی از شهرهای تاریخی و قدیمی آذربایجان محسوب می¬شود. در کتابهای تاریخی و جغرافیایی قرنهای اولیه اسلامی نام کلیبر بسیار آمده است. حمدالله مستوفی در کتاب نزهه القلوب از این شهر به نام کلنبر یاد کرده است. شاید به دلیل زیبایی و سرسبزی¬اش به «گل عنبر» معروف بوده و به مرور زمان کلنبر و کلیبر خوانده شده است. کلیبر به مدت ۲۰ سال میدان جنگ و خونریزی بین بابک خرمدین و حکومت عباسیان بود.مردم شهرستان کلیبر به زبان ترکی آذری سخن می¬گویند و دارای دین اسلام و شیعی مذهب می¬باشند.

وضع موجود جمعیت شهرستان
جمعیت شهرستان کلیبر در سال ۱۳۸۵ معادل ۵۴۰۵۶ نفر بوده که در سال ۱۳۹۰ با نرخ رشدی معادل۲٫۰۱- درصد به ۴۸۸۳۷ نفر رسیده است. از این میزان ۲۴۶۰۳ نفر آن زن و ۲۴۲۳۴ نفر آن مرد می باشد.و از این لحاظ رتبه شانزدهم را در بین شهرستانهای استان داراست.تفکیک جمعیت شهری و روستایی این شهرستان نیز حاکی از کاهش جمعیت شهری است. در سال ۱۳۸۵ جمعیت شهری این شهرستان ۱۲۲۴۸ نفر بوده که در سال ۱۳۹۰ با ۰٫۰۷- درصد رشد سالانه به رقم ۱۲۲۰۵ نفر رسیده است. از طرف دیگر جمعیت روستایی این شهرستان نیز بطور سریع کاهش یافته است. در سال ۱۳۸۵ جمعیت روستایی این شهرستان ۴۱۸۰۸ نفر بوده که در سال ۱۳۹۰ با نرخ رشدی معادل ۲٫۶۰- درصد رشد سالانه به ۳۶۶۳۲ نفر رسیده است.این شهرستان دارای دو نقطه شهری به نامهای کلیبر و آبش احمد است که بخش عمده‌ای از جمعیت شهری این شهرستان، در شهر کلیبر واقع شده است.

براساس مطالعات و تحقیقات انجام شده از سرشماریهای سالهای ۱۳۹۰، شهرستان کلیبر یکی از شهرستانهای مهاجرفرست استان می‌باشد که خالص مهاجرت آن در سال ۱۳۹۰ معادل ۲۸۱۰ نفر بوده است. در طی این پنج سال(۸۵-۹۰) ۸۴۹ نفر به این شهرستان وارد و از طرف دیگر در همین مدت ۳۵۹۳ نفر از این شهرستان خارج شده‌اند.

نیروی انسانی به عنوان یکی از عوامل تولید، نقش اساسی در رشد و توسعه اقتصادی جوامع ایفا می‌کند. بررسی روند تحولات گذشته، این عامل تولید امکان پیش¬بینی وضعیت آینده و برنامه‌ریزی را برای سالهای آتی مهیا می¬کند. همچنین بررسی وضعیت اشتغال از ابعاد مختلف (بویژه بعد اقتصادی) از اهمیت بسزائی برخوردار است. در این مبحث، نرخ بیکاری، نرخ مشارکت و نیز اشتغال در شهرستان کلیبر مورد بحث و بررسی قرار می¬گیرد. شهرستان کلیبر در سال ۱۳۹۰ با سهم جمعیتی ۳۱/۱ درصد از جمعیت استان، ۳۰/۱ درصد از جمعیت ده ساله و بیشتر استان را دارا بوده است.نرخ مشارکت، طبق تعریف، نسبت جمعیت فعال به جمعیت ده ساله و بیشتر می¬باشد که این نرخ در شهرستان کلیبر در سالهای ۱۳۹۰، ۵۸/۳۹درصد بوده است.نرخ بیکاری، طبق تعریف، نسبت جمعیت بیکار به جمعیت فعال می¬باشد که این نرخ در شهرستان کلیبر در سال ۱۳۹۰ معادل ۸۴/۴ درصد بوده است.نرخ مشارکت و نرخ بیکاری در شهرستان حاکی از وضعیت مطلوب نیروی انسانی در این شهرستان می باشد.

شهرستان کلیبر به عنوان یکی از قطبهای کشاورزی و گردشگری استان به شمار می¬آید که از نرخ بیکاری پائین¬تر و بالطبع، نرخ اشتغال (نسبت جمعیت شاغل به جمعیت فعال) بالا برخوردار است. نرخ اشتغال شهرستان کلیبر در سال ۱۳۹۰ معادل ۱۶/۹۵ درصد بوده است.بررسی سهم بخشهای کشاورزی، صنعت و معدن و خدمات از جمعیت شاغل شهرستان کلیبر نشان می¬دهد که کشاورزی عمده فعالیت اقتصادی شهرستان کلیبر محسوب می‌شود و این بخش ۹۳/۴۵ درصد از شاغلان شهرستان را در خود جای داده است. سهم بخشهای صنعت و معدن و خدمات از اشتغال شهرستان بترتیب ۸۹/۲۲ و ۷۶/۲۰ درصد می‌باشد که بعد از بخش کشاورزی در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند. در سال ۱۳۹۳ تعداد ۱۵۲۰۲ نفر در شهرستان کلیبر شاغل بوده¬اند که ۳۱/۱ درصد از شاغلین استان را تشکیل می‌دادند.
شهرستان کلیبر با مجموع ۴۴۶۸۲ هکتار در منطقه شمال شرقی استان حدود ۶۶/۳ درصد از کل اراضی استان را در اختیار دارد.در سال ۱۳۹۲ از کل وسعت ۹۷/۲۰۷۱ کیلومتر مربعی شهرستان کلیبر ۲۲۵۲۶ هکتار آن به اراضی زیر کشت زراعی اختصاص داشته است که این مقدار حدود ۹۷/۲ درصد از کل اراضی زیر کشت استان می¬باشد.در سال ۱۳۹۲ از کل اراضی زیر کشت زراعی شهرستان کلیبر، ۸۹ درصد به کشت محصولات دیم و ۱۱ درصد به کشت آبی اختصاص داشته است.وجود ۲۰۰۵۰ هکتار اراضی دیم در شهرستان کلیبر، ۸۹ درصد اراضی زیرکشت شهرستان و ۰۲/۴ درصد اراضی دیم استان را تشکیل داده است.در سال ۱۳۹۲ شهرستان کلیبر با تولید ۶۲۲۲۲ تن انواع محصولات زراعی ۰۱/۲ درصد تولیدات زراعی استان را به خود اختصاص داده بود. در این سال شهرستان کلیبر با داشتن ۱۱۶۲ هکتار باغات مثمر از انواع محصولات باغی، ۰۱/۱ درصد از باغات استان را دارا بوده است.در سال ۱۳۹۲ شهرستان کلیبر با تولید ۴۳۶۴ تن انواع میوه¬جات ۴۱/۰ درصد از کل تولید میوه¬ استان را به خود اختصاص داد.
از نظر واحد دامی شهرستان کلیبر با دارا بودن ۲۱۹۷۶۹ واحد دامی ۳۹/۲ درصد از کل واحدهای دامی استان را به خود اختصاص داده است. تولید شیرخام، گوشت قرمز، گوشت مرغ، تخم مرغ، پوست، روده و پشم به عنوان تولیدات دامی نقش مهمی در اقتصاد کشاورزی استان و شهرستان کلیبر ایفا می‌کند. در این میان تولید شیرخام، گوشت قرمز، گوشت سفید مرغ و تخم مرغ به علت نقش تغذیه‌ای در رژیم غذایی جامعه از اهمیت دوچندان برخوردار می‌باشند. در سال ۱۳۹۲ شهرستان کلیبر با تولید ۹۱۰۳ تن شیر خام، ۱۴۵۲ تن گوشت قرمز، ۲۳۳ تن گوشت سفید مرغ و ۲۵۹ تن تخم مرغ به ترتیب ۰۸/۱، ۰۹/۲، ۲۸/۰ و ۳۱/۰ درصد از تولید این فرآورده‌های دامی استان را به خود اختصاص داده بود. این تولیدات حاصل فعالیت ۴ واحد گاوداری شیری ، ۱۸ واحد گاوداری پرواری، ۴ واحد مرغدار گوشتی و ۲ واحد گوسفندداری و تعداد بی-شماری بهره¬برداران سنتی در شهرستان کلیبر در سال ۱۳۹۲ بوده است.در این سال شهرستان کلیبر از حیث تولید شیر و گوشت قرمز حائز رتبه بیستم در بین شهرستانهای استان و از حیث گوشت سفید رتبه هفدهم‏ و از نظر تولید تخم مرغ رتبه ۱۹ را در بین شهرستانهای استان به خود اختصاص داده است. پرورش زنبور عسل جهت تولید عسل از دیرباز مورد توجه جمعی از مردم شهرستان کلیبر بوده است. وجود باغات متنوع و جنگل و مراتع وسیع در این شهرستان، پتانسیل مناسبی برای پرورش زنبور عسل فراهم آورده است. در سال ۱۳۹۲ در شهرستان کلیبر حدود ۳۴۰ تن عسل که حدود ۵۴/۲ درصد عسل تولیدی استان بوده است، استحصال گردید. شهرستان کلیبر از نظر تولید عسل نیز در رتبه یازدهم استان قرار داشته است.

سطح پوشش مرتعی شهرستان ۱۴۹۸۳۰ هکتار می‌باشد که حدود ۶۰/۶ درصد از کل مراتع استان را به خود اختصاص داده است. این شهرستان از کمبود شدید علوفه مورد نیاز دامداری¬ها در مضیقه می¬باشد و به دلیل اعمال عملیات قرق و حفاظت از مراتع و جنگل، نیازمند حمایتهای ویژه است.وسعت پوشش جنگلهای طبیعی شهرستان کلیبر ۶۴۴۰۰ هکتارو وسعه پوشش جنگلهای مصنوعی شهرستان ۱۳ هکتار است که بترتیب ۲۵/۳۴ و ۱٫۹۲ درصد جنگلهای استان را شامل می¬شود. نوع جنگلهای موجود شهرستان به لحاظ وجود گونه¬های ممرز، سرخدار، افرا و… شباهت زیادی به جنگل¬های مرطوب و نیمه-مرطوب و به لحاظ گونه¬های خشک پسند چون بنه و داغداغان شباهت زیادی به جنگل¬های نیمه¬خشک دارد. قطع غیرمجاز جهت سوخت، تهیه ذغال، تبدیل اراضی جنگلی به زراعی و چرای مفرط دام به این جنگل ها آسیب رسانده است. جنگل‌های نسبتاً خوب منطقه غالباً در ارتفاعات ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ متر از سطح دریا قرار دارند. تنها پارک جنگلی موجود در استان تحت عنوان پارک جنگلی ارسباران (مکیدی) در شهرستان کلیبر با جاذبه‌های گردشگری اجرا شده است و مساحت آن ۵۰ هکتار می‌باشد.
از نظر زیرساختهای بازرگانی این شهرستان دارای یک دستگاه سیلوی فعال با ظرفیت ۸۰۰۰ تن و ۵ دستگاه انبار با ظرفیت ۲۰۰۰ تن می باشد. در سال ۹۲ در این شهرستان تعداد ۱۳۴۷ مورد صنوف دارای پروانه فعالیت کرده است.در این شهرستان ۴۱۹ نفر قالیباف فعالیت می کند از این میزان ۲۳۴ نفر فالیباف بیمه شده است. از نظر تعداد صنوف شهرستان کلیبر رتبه ۱۷ و از لحاظ تعداد قالیباف رتبه ۱۵ را در بین شهرستانهای استان داراست و به ترتیب ۱٫۱۰ درصد و ۱٫۰۵ درصد از صنوف و قالیبافان استان را بخود اختصاص داده است.
شهرستان کلیبر از جمله شهرستانهای محروم و کمتر برخوردار استان می¬باشد. صنعت قابل توجه و یا به عبارت بهتر صنعتی در آن شکل نگرفته و علیرغم داشتن قابلیتهای معدنی، تولیدات معدنی سهم قابل توجهی در اقتصاد شهرستان ندارند. براساس اطلاعات موجود در سال ۱۳۹۲، ۲ کارگاه صنعتی دارای ده نفر کارکن و بیشتر در آن مشغول به فعالیت بوده است.این شهرستان دارای یک ناحیه صنعتی است که ۳ واحد تولیدی در آن مستقر می باشد و بیش از ۲۰۰ نفر در آنها مشغول بکار هستند.در بخش معدن، شهرستان کلیبر دارای ۸ معدن فعال می¬باشد. شهرستان کلیبر از مناطق بسیار مستعد استان برای تبدیل شدن به قطب معدنی می¬باشد.

شهرستان کلیبر دارای ۱ شبکه آبیاری و زهکشی و دارای ۱ سد بزرگ در حال بهره برداری و ۲ سد کوچک در حال بهره برداری می باشد. مساحت اراضی تحت پوشش پایاب سدهای بزرگ این شهرستان ۱۵۰۰ هکتار است که حدود ۲٫۵۳ درصد از مساحت اراضی تحت پوشش استان را شامل می شود.مساحت اراضی پایاب سدهای بزرگ و کوچک این شهرستان به ترتیب ۱۵۰۰ و ۵۶ هکتار می باشد و از این لحاظ شهرستان کلیبر رتبه های ۱۰ و ۱۷ را در بین شهرستانهای استان را داراست.
شهرستان کلیبر از نظر منابع آب زیرزمینی دارای ۶۷ چاه نیمه عمیق، ۱۵ قنات و ۲۳۶ چشمه می باشد و از این لحاظ به ترتیب رتبه ۱۹، ۱۷ و ۳ استان را داراست. این شهرستان ۰٫۳۲ درصد از چاه های نیمه عمیق، ۷۶% از قنات و ۱۰٫۲۸ درصد از چشمه های استان را در خود جای داده است. متاسفانه از نظر منابع آب زیرزمینی شهرستان کلیبر از وضعیت خوبی برخوردار نیست.
مساحت شهرستان کلیبر در حدود ۹۷/۲۰۷۱ کیلومترمربع (۵۵/۴ درصد مساحت استان) می‌باشد. طول کل راههای شهرستا کلیبر ۹۸۴٫۴ کیلومتر مربع می باشد که حدود ۷٫۰ از کل راههای استان را شامل می شود. این شهرستان فاقد آزادراه، بزرگراه و راه اصلی است. این شهرستان دارای ۸۶۵٫۱ کیلومتر راه فرعی است. طول راه های روستایی شهرستان برابر ۱/۸۶۵ کیلومتر می‌باشد که ۱/۲۳۶٫۵ کیلومترآن آسفالت و ۶۲۸٫۶ کیلومتر آن شوسه می‌باشد. در سطح استان سهم راههای آسفالت شده روستایی به کل راههای روستایی ۲۸/۴۷ درصد در حالی که این نسبت در شهرستان کلیبر ۲۷٫۲۸ درصد می باشد که بیانگر کیفیت نامناسب راههای روستایی این شهرستان در مقایسه با متوسط استانی است.

شهرستان کلیبر دارای ۱ نقطه شهری تحت پوشش و ۳۹۸۰ انشعاب آب شهری است. جمعیت تحت پوشش شبکه توزیع آب شهری در این شهرستان ۱۱ هزار نفر می باشد و از این لحاظ رتبه ۱۷ استان را داراست.حجم تولید آب شهری در این شهرستان ۹۵۵ هزار متر مکعب و حجم فروش آن ۷۲۰ هزار متر مکعب است که حدود ۰٫۴ از کل حجم تولید و فروش آب شهری استان را بخود اختصاص داده است.طول شبکه توزیع آب شهری در این شهرستان ۸۴٫۶۲ کیلومتر می باشد که حدود ۱ درصد از طول شبکه توزیع آب شهری استان را شامل می شود.
در سال ۱۳۹۲ در شهرستان کلیبر ۱۷۹ روستای مسکونی از نعمت برق برخوردار بوده است. این تعداد نسبت به تعداد روستاهای بالای ۲۰ خانوار معادل ۱۵۰ درصد می‌باشد. متوسط روستاهای بالای ۲۰ خانوار برخوردار از برق در سطح استان معادل ۱۳۴ درصد می‌باشد.
شهرستان کلیبر دارای ۲ نقطه شهری به نام کلیبر و آبش احمد می باشد که هر دو از گاز لوله کشی برخوردار می باشند.
تعداد مشترکین خانگی گاز شهری و روستایی در این شهرستان ۳۲۷۸ خانوار بوده که معادل ۰٫۴ درصد مشابه استانی می باشد. شهرستان کلیبر دارای ۲۲۰ روستای با سکونت دائم و فصلی است که برای ۳۲ روستای آن گازرسانی شده است. تعداد خانوار روستایی گازدار شهرستان ۲۰۲۲ خانوار و تعداد مشترکین گاز طبیعی روستایی شهرستان ۲۰۵۸ خانوار می باشد.
کل مشترکین گاز طبیعی شهرستان ۶۷۸۶ مشترک بوده که مشترکین گاز شهری خانگی با ۰٫۵۹ درصد بیشترین و مشترکین صنعتی با ۰٫۰۸ درصد کمترین سهم را به خود اختصاص داده اند. میزان مصرف گاز طبیعی در سال ۹۲ برای کل شهرستان برابر ۲۰٫۳۲ میلیون متر مکعب بوده که معادل ۰٫۳ درصد مصرف استانی می باشد. و در حال حاضر در شهرستان کلیبر ۲ جایگاه CNG فعال می باشد.
امروزه فناوری اطلاعات به مهمترین عامل تولید، رقابت پذیری، رشد اقتصادی و حضور در بازارهای جهانی تبدیل شده است. این تکنولوژی افراد و جوامع دورافتاده و کمتر توسعه یافته را قادر می‌سازد تا فقط با یک کامپیوتر، مودم و یک خط تلفن با استفاده از امکانات علمی ـ فرهنگی جوامع پیشرفته سطح علمی، فرهنگی و اجتماعی خود را با جهان امروز تطبیق دهند. سیاستگذاران اقتصادی و اجتماعی نیز می‌توانند از طریق هدایت سرمایه‌گذاریها در این مسیر که نسبت به سایر جنبه‌های سرمایه‌گذاری به اعتبار مالی کمتری نیاز دارند، تفاوت مناطق مختلف را از نظر سطح توسعه یافتگی کاهش دهند.
پست از جمله عوامل مهم زیربنایی توسعه هر کشور محسوب می‌شود. پست موجب کاهش سفرهای غیر ضروری، ترافیک روان، صرفه جویی در وقت، صرفه جویی در مصرف سوخت و … می‌شود.
شهرستان کلیبر در سال ۱۳۹۲، دارای ۸ دفتر و آژانس پست شهری و ۶۵ دفتر پست و مخابرات ICT روستایی است.
در سال ۱۳۹۲ تعداد تلفنهای منصوبه شهرستان کلیبر(شهری و روستایی) ۲۰۸۵۶ خط تلفن بوده که ۲۰/۱ درصد تلفنهای منصوبه استان را شامل می‌شود. در سال ۱۳۹۲، ۱۸۸۱۶ خط تلفن همراه در این شهرستان موجود بوده که ۷/۰ درصد از تلفنهای همراه کل استان را شامل می‌شود. ضریب نفوذ تلفن ثابت شهری و روستایی در این شهرستان بترتیب ۵۴٫۹۶ و ۳۲٫۳۸ درصد می باشد که نسبت به نوع آن در استان از سطح بالایی برخوردار است. ضریب نفوذ تلفن همراه در این شهرستان ۳۸٫۵۳ درصد است که نسبت به میانگین استانی که معادل ۶۸٫۱۱ درصد می باشد، بسیار پایین تر می باشد.
براساس آخرین تقسیمات کشوری شهرستان کلیبر دارای ۲۲۰ آبادی دارای سکنه و ۲۳ آبادی خالی از سکنه می‌باشد. در این شهرستان، ۱۲۳ روستای بالای ۲۰ خانوار، ۴۷ روستا بالای ۵۰ خانوار و ۳۲ روستا بالای ۱۰۰ خانوار وجود دارد. بعبارت دیگر ۵۵٫۹۰ درصد روستاهای این شهرستان بالای ۲۰ خانوار، ۲۱٫۳۶ درصد روستاهای این شهرستان بالای ۵۰ خانوار و ۱۴٫۵۴ درصد بالای ۱۰۰ خانوار و بقیه زیر ۲۰ خانوار قرار دارد. و بترتیب ۶٫۳۰، ۳٫۸۶ و ۴٫۱۶ درصد از سهم استان را داراست
تا سال ۱۳۹۱ از کل روستاهای بالای ۵۰ خانوار این شهرستان برای ۷۰ روستا معادل ۸۸ درصد آنها طرح هادی روستایی تهیه و در ۳۴ درصد آنها معادل ۲۷ روستا طرح هادی اجرا شده است.
در سال ۱۳۹۲، در سطح شهرستان کلیبر یک بیمارستان وابسته به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی با ۹۶ تخت فعالیت داشته‌اند که ۶ درصد تختهای بیمارستانی استان را شامل می‌گردید.
از نظر امکانات بهداشتی و درمانی،‌ شهرستان کلیبر دارای ۷ مرکز بهداشتی می باشد که ۲ مرکز در مناطق شهری و
۵ مرکز در مناطق روستایی واقع گردیده است. لازم به ذکر است این تعداد مراکز بهداشتی و درمانی
۵/۲ درصد کل مراکز بهداشت و درمان استان را شامل می‌گردید.
در این شهرستان ۴ آزمایشگاه و ۲ رادیولوژی دایر می باشد که به ترتیب ۱٫۵ و ۱٫۳درصد مراکز استانی را شامل می باشد. لازم به ذکر است که این شهرستان فاقد مرکز توانبخشی می¬باشد.
نگاهی به اطلاعات موجود نشان می‌دهد در سطح شهرستان تعداد ۷ پزشک متخصص فعالیت می کند. و همچنین ۲ درمانگاه و مراکز ترک اعتیاد زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی فعالیت می کند.

براساس پیش‌بینی‌های صورت گرفته درصد باسوادی جمعیت بالای ۶ سال شهرستان کلیبر در سال ۱۳۹۲ برابر ۷۰/۶۸ درصد بود که از درصد باسوادی استان (۰۸/۸۲ درصد) به میزان قابل توجهی پائین¬تر بوده است.
تعداد کل مراکز آموزشی شهرستان کلیبر در سال تحصیلی۱۳۹۲ مجموعاً ۲۱۲ مرکز آموزشی بوده که معادل ۴۳/۲ درصد از کل آموزشگاههای استان می باشد. تراکم دانش آموزان شهرستان در سال ۹۲ برابر ۱۳٫۶۹ نفر در کلاس بوده که در مقایسه با تراکم استانی که ۲۰٫۵۱ نفر می باشد پایین تر است.
در سال تحصیلی ۹۳-۹۲، تعداد کل دانش‌آموزان برابر ۷۳۶۳ نفر بودند که ۱۱/۱ درصد از کل دانش‌آموزان استان را شامل می‌گردید از این تعداد ۳۹۷۶ نفر دختر و ۳۳۸۷ نفر پسر بودند. نسبت دانش آموز به معلم در سطح شهرستان در سالتحصیلی ۹۲-۹۱ برابر ۱۳٫۴۴ دانش آموز بوده که از میانگین استانی پایین تر می باشد.
در سال ۱۳۹۲ در شهرستان کلیبر دو واحد دانشگاه آزاد اسلامی و پیام نور وجود داشته است.
در سال تحصیلی ۹۳ ـ۱۳۹۲، تعداد دانشجویان دانشگاههای این شهرستان برابر ۱۵۴۵ نفر بوده است که ۹۶۰ نفر آنها زن و ۵۸۵ نفر را دانشجویان مرد تشکیل داده است. در این دانشگاهها ۳۶ بصورت هیئت علمی همکاری داشته¬اند. تعداد پذیرفته شدگان دانشگاههای این شهرستان در سال ۹۲، ۱۳۳۷ نفر و تعداد فارغ التحصیلان ۳۹۷ نفر بوده اند.
در سال ۱۳۹۲ در این شهرستان ۸ سالن ورزشی با ظرفیت ۲۲۰۰ نفر جهت انجام تمرینات هیأت‌های ورزشی و سایر فعالیتهای ورزشی موازی آن وجود داشته است که ۱٫۳۳ درصد سالنهای ورزشی استانی را شامل می‌گردید
این شهرستان دارای یک استخر شنای سرپوشیده و یک میدان فوتبال چمن نیمه تمام می¬باشد.
بررسی مساحت زمینهای ورزشی روباز موجود شهرستان نشان می‌دهد که در حال حاضر در سطح شهرستان ۱۴۶۷۰ متر مربع زمین ورزشی روباز وجود دارد. سرانه اماکن ورزشی روباز و سرپوشیده موجود نیز برابر ۰٫۴۵ درصد و سرانه روباز و سرپوشیده پس از تکمیل پروژه های نیمه تمام تربیت بدنی ۰٫۸۴ می‌باشد. که در مقایسه با ارقام مشابه استانی از وضعیت مطلوبی برخوردار است.
در سال ۱۳۹۲ کل جمعیت بیمه شدگان بیمه سلامت در شهرستان کلیبر ۵۲۷۲۶ نفر و جمعیت بیمه شدگان بیمه روستایی ۴۵۸۹۹ نفر می باشد که بترتیب ۲٫۸۳ و ۳٫۳۶ درصد ارقام استانی را به خود اختصاص داده است.
در این شهرستان کمیته امداد از ۲۲۰ روستای این شهرستان در ۱۶۶ روستا افراد تحت پوشش دارد که از این لحاظ رتبه سوم استان را دارا می باشد. کل نفرات تحت پوشش طرح و عادی برابر۵۲۹۰ نفر بوده که در معادل ۳٫۸۷ درصد استان می باشد.
تعداد کل خانوارهای تحت پوشش طرح و عادی در این شهرستان ۲۴۷۸ خانوار و تعداد خانوار تحت پوشش موردی در این شهرستان ۳۸۲ خانوار است که بترتیب ۳٫۵۴ درصد و ۰٫۷۵ درصد سهم استان را شامل می شود.
در شهرستان کلیبر تعداد ۶۴۶۳ نفر بیمه شدگان اصلی تامین اجتماعی هستند که معادل ۱ درصد استان می باشد. در این شهرستان ۱۷۶۰۴ نفر نیز بیمه شده اصلی و تبعی تامین اجتماعی می باشد. سهم شهرستان از استان ۱٫۰۱ درصد می باشد. در شهرستان کلیبر ۹۳۰ نفر مستمری بگیر تحت پوشش تامین اجتماعی زندگی می کند. تعداد کارگاههای تحت پوشش تامین اجتماعی در این شهرستان ۴۸۵ کارگاه است که در رتبه ۱۷ استان می باشد.
در شهرستان کلیبر ۱۹۲ نفر خانوار بی سرپرست تحت پوشش بهزیستی هستند و ۴۱۰ مستمری بگیر زیر نظر سازمان بهزیستی در این شهرستان زندگی می کنند. در سطح شهرستان کلیبر ۴۱ کودک بی سرپرست وجود دارد. در این شهرستان ۴ مورد مهد کودک زیر نظر بهزیستی شهرستان فعالیت می کند.
در طول ۸ سال دفاع مقدس در سطح شهرستان کلیبر تعداد ۱۰۱ نفر شهید شده اند و ۲۸۶ نفر جانباز و ۲۷ نفر آزاده در حال حاضر در این شهرستان زندگی می کنند.
امروزه در سطح جهان گردشگری پدیده¬ای اجتماعی ـ اقتصادی است که در طول دهه¬های اخیر تحت عنوان صنعت توانسته است جایگاه قابل توجهی را در مبادلات اقتصادی و فرهنگی ایفا نماید و به عنوان یک صنعت درآمدزا مورد ارج فراوان قرار گیرد ولی متأسفانه مشاهده می¬شود که با وجود انواع جاذبه¬های توریستی، امکانات متناسب با پتانسیلهای گردشگری شهرستان ایجاد نگردیده است.
در این شهرستان ۸ هتل و مهمانسرا با ۲۶۷ تخت فعال هستند که از لحاظ تعداد هتل و مهمانسرا ۷۲/۶ درصد و از نظر ظرفیت ۵۶/۳ درصد ارقام استانی را به خود اختصاص داده است.
از لحاظ آثار و ابنیه تاریخی تاکنون ۵۰ اثر تاریخی در شهرستان شناسایی شده است که نیازمند حفاظت می¬باشد که همگی در جرگه آثار حفاظت شده قرار گرفته¬اند.
قلعه بابک (قلعه جمهور) در زمره آثار و جاذبه¬های تاریخی واجد ارزش بین¬المللی جای دارد. علاوه بر آن قلعه آوارسین، ، برج فرخی ، قلعه پیغان، بقعه شاه قاسم ، بقعه شیخ عبدالله انصاری و … نیز جزء آثار و جاذبه¬های تاریخی در این شهرستان می باشد.
قلعه بابک
بنای قلعه جاویدان یا قلعه جمهور یا دژ بذ که امروزه به نام قلعه بابک معروف است در ارتفاعات غربی شعبه ای از رود بزرگ قره¬سو در ۵ کیلومتری جنوب غربی کلیبر واقع شده است و ۲۳۰۰ تا ۲۶۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.
اطراف این قلعه را از هر طرف دره¬هایی به عمق ۴۰۰ تا ۶۰۰ متر فرا گرفته است و تنها یک راه به اصطلاح بز رو دارد. از کلیبر تا قلعه پنج کیلومتر راه سخت کوهستانی را باید طی نمود تا به قلعه رسید.
قبل از اینکه به دروازه قلعه برسیم از معبری به صورت دالان باریک که ۲۰۰ متر از دروازه قلعه فاصله دارد و زیر سلطه نگهبانان قلعه بوده، باید عبور کرد. نگهبانان دروازه در جایگاه های مخروطی و مدور خود که از سنگ های تراشیده با ملاط ساروج استوار شده اند مستقر می شدند. باروها که از نوعی سنگ خارا ساخته شده تمام درزهای کوهستان را بسته است.
هنگامی که بارو را پشت سر می گذاریم برای ورود به قلعه از راهی باریک تا حدود یک متر ارتفاع از صخره، بایستی بالا رفت. از این راه فقط یک نفر می تواند پائین یا بالا برود و زیر این معبر و برگردان در ستیغ کوه، دره ای است با جنگلی تنک و عمقی تا حدود ۴۰۰ متر که به صورت تیغه و دیواره تا قعر دره ادامه دارد.
در تکیه¬گاههای طبیعی این دیواره ها و در چهار جهت بنا، چهار برج دیده¬بانی به صورت نیمه استوانه ای ساخته اند که جایگاه نگهبانان بوده است. پس از صعود از مدخل دیگری با پلکان های تقریباً نامنظم عبور می¬کنیم.
ابتدا به بنای قصر که دو طبقه و سه طبقه است بر می¬خوریم، پس از آن تالار اصلی است که اطراف آن را هفت اطاق فرا گرفته است. این اطاقها به تالار مرکزی مربوط می¬شوند.
در جبهه شرقی قصر تأسیسات دیگری مرکب از اطاقها و آب انبارها ساخته¬اند. سقف آب انبارها با طاقهای جناقی و گهواره ای استوار شده اند. در جبهه شمال غربی قصر، از پلکان¬هایی سرتاسری که اکنون ویران شده و قسمت¬هایی از آن بیرون از خاک است به بخش رفیع بنا صعود می¬کنیم که مدخل آن را ردیف پلکان¬ها با دو نیمه ستون مشخص می¬کند. در قسمت علیای این نیمه ستون¬ها، محلی برای دیده بانها جاسازی شده و محدوده پس ساز آن که در چند بخش تشکیل شده است، احتمالاً جایگاه سربازان بوده که به همه چیز و همه جا تسلط کامل داشته اند.
از همین جا بوده است که بابک خرمدین قهرمان تاریخی آذربایجان¬ و یارانش به مدت ۲۲ سال سپاهیان عرب را که به محاصره و کوبیدن جنبش و قیام او آمده بودند، در کوهها و گردنه¬ها سرگردان کرده با شبیخونهای خود آنها را از دم تیغ گذرانده و به شکست و هزیمت وادارشان کردند.
در کشفیات و تحقیقات باستان شناسی، آنچه از قلعه جمهور بدست آمده عبارت است از: تنورهای متعدد برای پخت نان، سفالینه های منقوش و لعابدار، سکه هایی از دوره¬های اتابکان آذربایجان، هزار اسپیان (قرن ۶ و ۷ هجری) که استقرار حکومتی در این محل را در قرون یاد شده نشان می¬دهد.
شهرستان کلیبر در سال ۱۳۹۲،‌ با ۴ باب کتابخانه عمومی، ۳۴۲۵ نفر عضو را دارا بوده است (۲٫۶۹ درصد رقم مشابه استانی). تعداد کتابهای این کتابخانه ۴۸۰۲۵ جلد بوده که ۲٫۱۵ درصد کتب کتابخانه‌های عمومی استان را به خود اختصاص داده است. در سال ۱۳۹۲، ۹۰۴۹۶ نفر به این کتابخانه‌ها مراجعه نموده‌اند که ۱٫۴۱ درصد رقم مشابه استانی می‌‌باشد.
سرانه فضاهای کتابخانه عمومی در این شهرستان ۲٫۵۰ متر مربع است. در این شهرستان تعداد ۸۰ مرکز فرهنگی ثابت کانون وجود دارد.
این شهرستان فاقد مجتمع فرهنگی و هنری ، سینما، سالن نمایش و چاپخانه بوده است.
در شهرستان کلیبر ۱۹۱ فرستنده های تلویزیونی و ۵۰ ایستگاه های رادیویی و تلویزیونی فعال می باشد.
درصد پوشش شبکه یک، دو، سه، چهار و شبکه خبر در این شهرستان بترتیب ۹۸، ۹۵، ۹۳، ۷۰و ۷۰ می باشد و این رقم در استان به ترتیب ۹۸٫۸، ۹۵٫۹، ۹۴٫۵، ۶۳٫۵ و ۶۲ درصد است. و از لحاظ رتبه شهرستان کلیبر بترتیب در رتبه ۷، ۵، ۶، ۴ و ۵ قرار دارد. درصد پوشش شبکه های تلویزیونی و رادیویی در این شهرستان نشان می دهد شاخص های مربوط به صدا و سیما در این شهرستان نسبت به کل استان از سطح خوبی برخوردار است.
اقدامات و پروه های در دست اجرای محرک توسعه شهرستان:
– توسعه اراضی پایاب سد ارسباران
– احداث مجتمع گلخانه ای قره قیه
– احداث شبکه آبیاری و زهکشی ارسباران
– تکمیل مجتمع آبگرم و آبدرمانی متعلق
– احداث تله کابین بام کلیبر
– ایجاد زیرساخت های گردشگری
– مرمت و بازسازی اماکن تاریخی
– توسعه ناحیه صنعتی یوزبند و واحدهای تولیدی مستقر در آن- در حال حاضر ۲ واحد تولیدی فعال است و ۱ واحد تولیدی بزودی راه اندازی خواهد شد.
– ادامه ساخت پروژه مسکن مهر کلیبر
– تبدیل جاده فرعی کلیبر- اهر به جاده اصلی
– اجرای سد پیغام و ساختمان شبکه آبیاری و زهکشی
– سرمایه گذاری بخش خصوصی در زمینه صنعت و معدن: شرکت پویا خودرو شرق و هوراند پلاستیک(تولید قطعات خودرو، شرکت ارسباران قطعه شرق(مونتاژ کیتCNG)، کارخانه آرد سازی
– سرمایه گذاری بخش خصوصی در گردشگری: هتل آنزا و پارادایس – اجرای زیرساخت های تله کابین- آبدرمانی متعلق
– احداث مجتمع فرهنگی و هنری شهر کلیبر- زمین مورد نظر برای احداث پروژه خریداری شده است.
– تکمیل مرکز کم توانان ذهنی کلیبر
– بازسازی و تکمیل پایگاه امداد و نجات در راهدارخانه کلان
– بهسازی و آسفالت روستاهای زربیل- شیخلان
– آسفالت راه روستاهای حدادان و برزندیق
– احداث و بهسازی ورودی کلیبر
– بهسازی و آسفالت روستای مکیدی و زاویه، شاملو کوچک
– گاوداری نوری
– گازرسانی به روستای متعلق
– اجرای طرح هادی روستای قوشابلاغ
– اجرای طرح هادی روستای آجودان آباد
– طرح ویژه نوسازی و بهسازی مسکن روستایی شهرستان کلیبر(۱۷۹) واحد

ب- تحلیل وضع موجود با گرایش آینده نگاری
نقاط قوت:
وجود رودخانه‌های دایمی و فصلی متعدد در شهرستان
وجود مراتع نسبتاً غنی و تنوع گیاهی در آنها از جمله گیاهان دارویی
وجود جنگلهای ارسباران با فلور غنی و ذخیره ژنتیکی بالا
پتانسیل مناسب جهت دامپروری بویژه پرورش گوسفند
وجود پتانسیلهای مناسب جهت آبزی‌پروری و تولید عسل
وجود ۱۳ کانسار در شهرستان
تولید بیش از ۸۰% سماق و ۵۲% ذغال اخته استان
وجود ۹ معدن فعال در شهرستان
وجود ۳۰ اندیس شناخته شده در شهرستان
وجود سد ارسباران و ۱۵۰۰ هکتار اراضی پایاب
وجود قلعه بابک و جنگلهای ارسباران در این منطقه که امکان تبدیل منطقه به قطب گردشگری سیاحتی ـ تاریخی را فراهم آورده است.
وجود ۱۰۰ اثر تاریخی نیازمند حفاظت در سطح شهرستان که ۱۲/۶ درصد ارقام مشابه استانی را شامل می¬شود.
تنوع و سابقه صنایع دستی شهرستان
مناسب بودن ترکیب سنی و تجربه کاری نیروی انسانی بخش آموزش و پرورش
پائین بودن میزان مرگ و میر نوزادان در شهرستان نسبت به استان
وجود مناطق نمونه گردشگری قلعه دره سی و آبگرم متعلق
وجود ظرفیت¬های خالی قابل توجه در زمینه حمل و نقل جاده¬ای
برخورداری از شبکه ارتباطی مناسب جهت هدایت بار و مسافر به مبادی ورودی و خروجی
تنوع اقلیم و آب و هوا
بالا بودن ظرفیت تولیدات دامی از جمله شیرخام‌، گوشت قرمز،‌ گوشت مرغ و فرآورده¬های لبنی
وجود پتانسیل تحقیقاتی در عرصه های طبیعی
مطرح بودن شهرستان بعنوان یکی از کانونهای صنایع دستی کشور
مطرح بودن شهرستان بعنوان یکی از کانونهای صنایع دستی کشور

نقاط ضعف:
کافی نبودن امکانات زیرساختی گردشگری و بازرگانی داخلی و خارجی
فقدان نظام جامع بازار یابی و اطلاع رسانی
کمبود کادر متخصص و نیروی انسانی
تحولات جمعیتی و مهاجرت از مناطق روستایی به مناطق شهری
عدم وجود مرکز توانبخشی در شهرستان
عدم استقبال بخش خصوصی از فعالیت در مناطق روستایی
کمبود امکانات دسترسی به شبکه فناوری اطلاعات
پائین بودن ضریب نفوذ رایانه‌های شخصی
دشواری گسترش شبکه¬‌های انرژی به دلیل کوهستانی و صعب¬العبور بودن منطقه
کثرت و پراکندگی جغرافیایی روستاها که دسترسی آنها را به منابع انرژی مشکل می¬سازد.
کوهستانی و صعب¬العبور بودن منطقه
کم عمق بودن خاک زراعی
سردسیر بودن منطقه و کوتاه بودن فصل کاری
کیفیت نامناسب راههای روستایی
دوری از بازار مصرف محصولات کشاورزی
تخریب منابع طبیعی و فرسایش شدید خاک در اراضی شیبدار شهرستان
کمبود زیرساختها در بخش کشاورزی
کمبود صنایع تبدیلی و فرآوری محصولات کشاورزی نسبت به تولیدات کشاورزی
کوچک بودن واحدهای بهره‌برداری روستایی دامی و زراعی شهرستان و عدم بازدهی اقتصادی مطلوب آن
اتکاء بیش از حد تولید فرآورده¬های دامی شهرستان به دامداری سنتی و عدم توسعه واحدهای دامداری صنعتی
کمبود نقدینگی کشاورزان و عدم تکافوی تسهیلات و اعتبارات
کمبود منابع آبی شهرستان و غالب بودن اراضی زیرکشت دیم
غالب بودن دام¬های کوچک
پائین بودن درجه مکانیزاسیون در اراضی زراعی و باغی شهرستان و نبود الگوی کشت مناسب
عدم فعالیت شرکتهای خدمات گردشگری
فرصتها:
همسایگی با منطقه آزاد تجاری صنعتی ارس و کشور آذربایجان و ارمنستان
قرار گرفتن در محور گردشگری و تاریخی
وجود بخش اعظم ذخیرگاه زیست کره ارسباران در منطقه
تهدیدها:
پایین بودن مشارکت بخش خصوصی
استقرار تحریم های بین المللی علیه کشورمان
عدم آشنایی گردشگران در استفاده از طبیعت
مشکلات بانکی و روند کند اداری
مخاطرات توسعه صنعت گردشگری بدون توجه به گردشگری پایدار
فقدان مکانی مشخص جهت تعویض ارزهای خارجی گردشگران به ریال

دانلود کل مطالب این برگه به صورت pdf

Permanent link to this article: http://kaleibar.ir/home/

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

10 + چهارده =